عزت دینی- جلسه اول- محرم ۱۴۰۵

 عزت دینی

 هیئت دهه سوم محرم- جلسه اول

مناجات خوانی: کربلایی ابوالفضل عبداللهی

قاری: حاج مجتبی قدبیگی

سخنران: دکتر علی غلامی

مداح: حاج مصطفی مروانی

 زمان: سه‌شنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵

 مکان: فاطمیه بزرگ تهران

 مباحث مطرح شده:

🔹 عزت‌طلبی امری فطری

انسان به طور طبیعی دوست دارد عزیز، محترم و بی‌نیاز از دیگران باشد و از خواری، تحقیر و وابستگی گریزان است و حفظ عزت را بخشی از کرامت انسانی خود می‌داند.

🔹 نحوه ادراک عزت در انسان

۱. ادراک عقلانی: 

عقل، عزت را در نفوذ معنوی و تأثیرگذاری بر دل‌ها می‌بیند. انسان عزیز کسی است که شخصیت و فضایل او منشأ احترام دیگران باشد، نه ثروت و مقامش. این نوع عزت، سلطه بر ارواح است نه بر ابدان. 

۲. ادراک نفسانی:

• شهوت: عزت را در ثروت، امکانات و بهره‌مندی‌های مادی می‌بیند.

• غضب: عزت را در غلبه بر دیگران و شکست دادن رقیبان می‌داند.

• وهم: عزت را در ریاست، مقام و موقعیت اجتماعی جست‌وجو می‌کند.

 این سه نوع عزت، ظاهری و ناپایدارند؛ چرا که با از بین رفتن عوامل مادی از میان می‌روند. از سوی دیگر برای به دست آوردن این عزت باید هزینه بدهد، این هزینه او را به ذلت می‌رساند؛ همچنان‌ که امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «مَنِ اعتَزَّ بِغَیرِ اللهِ ذَلَّ».

🔹 عزت در قاموس اباعبدالله (علیه‌السلام)

حضرت (علیه‌السلام) در مواضع مختلف عزت‌طلبی و عزتمندی خود را نشان می‌دادند.

۱. در مدینه، پس از درخواست بیعت با یزید، امام حسین (علیه‌السلام) فرمودند: «مِثلی لا یُبایِعُ مِثلَه».

۲. هنگام خروج از مکه امام (علیه‌السلام) ضمن اشاره به قطعیت مرگ، فرمودند اشتیاق ایشان به لقاء الهی همانند اشتیاق یعقوب (علیه‌السلام) به یوسف (علیه‌السلام) است و شهادت راه رسیدن به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) و اهل‌بیت (علیهم‌السلام) است.

۳. در مواجهه با سپاه حر فرمودند: «إِنّی لا أَرَی المَوتَ إِلّا سَعادَةً وَ لا الحَیاةَ مَعَ الظّالِمینَ إِلّا بَرَماً»؛ این سخن نشان می‌دهد که معیار امام، حفظ عزت و حق است، نه پیروزی ظاهری.

۴. در ظهر عاشورا در آخرین لحظات و پس از شهادت یاران، سیدالشهدا (علیه‌السلام) در برابر پیشنهاد تسلیم فرمود: «أَلا وَ إِنَّ الدَّعِیَّ ابنَ الدَّعِیِّ قَد رَکَزَ بَینَ اثنَتَینِ؛ بَینَ السِّلَّةِ وَ الذِّلَّةِ، وَ هَیهاتَ مِنَّا الذِّلَّة».

 نهضت حسینی از آغاز تا پایان بر محور عزت و نفی ذلت استوار بود.

🔹 تقارن عزت و ذلت با حیات و ممات

چه ارتباطی بین عزت و ذلت و حیات و ممات وجود دارد؟ امام حسن عسکری (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «بهتر از زندگی چیزی است که اگر آن را از دست بدهی، از زندگی بیزار شوی و بدتر از مرگ چیزی است که اگر به آن گرفتار شوی، آرزوی مرگ کنی.»

حیات انسان دارای چهار مرتبه است:

۱. حیات نباتی

۲. حیات حیوانی اشتراک در غرایز با حیوانات

۳. حیات انسانی که بر پایه فطرت است.

۴. حیات الهی مرتبه‌ای بالاتر است که انسان در آن تنها برای خدا زندگی می‌کند.

مرز اصلی انسان و حیوان، فطرت است. عزت‌طلبی از ویژگی‌های فطری انسان‌ است و با فطرت انسان هماهنگ و ذلت برخلاف فطرت اوست. عزت همان حقیقتی است که فقدان آن زندگی را بی‌ارزش می‌کند و ذلت چیزی است که انسان را به آرزوی مرگ می‌رساند.

🔹 مراتب حیات وجود

انسان دارای چهار مرتبه وجودی است.

۱. وجود عینی: زندگی فیزیکی ما

۲. وجود ذهنی

۳. وجود لفظی

۴. وجود کتبی

رفتار انسان در زندگی عینی بر سایر مراتب وجود او اثر می‌گذارد. اگر کسی در زندگی خود با عزت رفتار کند، یاد، نام و آثار او نیز با عزت باقی خواهد ماند.

🔹 اثر عینی تقارن عزت و حیات

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «الذِّکرُ الجَمیلُ أَحَدُ الحَیاتَین»، نام نیک، یکی از دو حیات انسان است. بنابراین عزت تنها به زندگی مادی محدود نمی‌شود. انسانی که با عزت زندگی کند، حتی پس از مرگ نیز در ذهن‌ها، زبان‌ها و نوشته‌ها زنده خواهد ماند. از همین رو، در منطق امام حسین (علیه‌السلام)، مرگ با عزت سعادت است و زندگی همراه با ذلت، ارزشی ندارد.