جریان شناسی سیاسی

تاریخ معاصر ایران (از مشروطه تا پهلوی)

آیا تا به حال از خود پرسیده‌اید چرا در یک بازه زمانی کوتاه، دو انقلاب بزرگ (مشروطه و انقلاب اسلامی) در ایران رخ داد؟ یا چرا جامعه‌ای که دهه‌ها به سمت غربی‌شدن حرکت می‌کرد، ناگهان در سال ۱۳۵۷ مسیر تاریخ را عوض کرد؟
اگر تاریخ را فقط به‌صورت «نقطه‌ای» و قطع‌شده بخوانیم، رفتارهای شخصیت‌های بزرگ تاریخی و تحولات اجتماعی برایمان عجیب و پرسش‌برانگیز خواهد بود. اما در سطح یک دوره جریان‌شناسی سیاسی، قرار نیست تاریخ را به‌صورت «خام» یا صرفاً نقلی مرور کنیم. ما به سراغ تاریخ تحلیلی و جریان‌شناسی فرایندی می‌رویم تا زیرپوست تحولات ۲۵۰ سال اخیر ایران را بکاویم و ببینیم ریشه‌های معرفتی و سیاسی جامعهٔ امروز ما دقیقاً از کجا شکل گرفته‌اند.
در این دوره با مرور دقیق ۲۵۰ سال اخیر بر اساس شاخص‌های پنج‌گانهٔ «ثبات و امنیت، آزادی و استبداد، استقلال، عدالت و هویت»، روایت‌های واقعی را از دل تاریخ بیرون می‌کشیم و به تحلیل جریانات روشنفکری، علما، بازار و احزاب می‌پردازیم.
❓ پرسش‌های کلیدی که در این سطح به آن‌ها پاسخ می‌دهید:

• چرا ایران در ۲۵۰ سال اخیر دچار پیشرفت نشد و در مواجهه با مدرنیته غرب چه «نداشته‌هایی» داشت؟
• ریشه‌های «قانون‌گریزی» و «خودتحقیری» در فرهنگ عمومی ایرانیان چیست و از چه زمانی شکل گرفت؟
• جریان روشنفکری اولیه (از آخوندزاده تا ملکم‌خان) چه نگاهی به دین، هویت و غرب داشتند؟
  *چرا بیش از نیم قرن مبارزه با دین و ترویج سکولاریسم در ایران، در نهایت به یک «انقلاب دینی» ختم شد؟
• علما و فقهای شیعه در عصر مشروطه دربارهٔ مشروعیت حکومت، قانون‌گذاری و حق رای مردم چه آرایی داشتند و علت اختلاف شیخ فضل‌الله نوری با دیگر علما چه بود؟
• چه عواملی باعث شکست مشروطه، وقوع قحطی بزرگ و در نهایت زمینه‌سازی برای کودتای رضاخان شد؟
• آیا نهضت جنگل و میرزا کوچک‌خان یک جریان کمونیستی و تجزیه‌طلب بود یا یک حرکت ملی-دینی؟
• پروژه‌های پهلوی اول (کشف حجاب، راه آهن سراسری، ناسیونالیسم باستان‌گرا و توسعه ارتش) با چه اهدافی اجرا شدند و چه پیوست‌های اقتصادی و هویتی داشتند؟

شناسنامه دوره
تعداد جلسات: ۱۶ جلسه
مدرس: دکتر علیرضا زادبر
شیوه مطالعاتی: مطالعه کتب معرفی شده توسط استاد برای هر سطح