عزت دینی- جلسه ششم- محرم ۱۴۰۵

عوامل عزت در سه محور ارتباط با خداوند، ارتباط با خود و ارتباط با دیگران گفته می‌شود که بخشی از محور ارتباط با خداوند را شب گذشته بیان کردیم.

مصادیق اطاعت که باعث عزت می‌شوند، انجام تمام واجبات و ترک تمام محرمات است که به چند مثال اشاره می‌کنیم: 

۱. توکل: شب گذشته مطرح شد.

۲. مراقبت زبان: امام کاظم (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «اگر می‌خواهی عزیز شوی زبانت را حفظ کن و زمام و اختیارت را دست دیگران نده؛ وگرنه ذلیل می‌شوی.»

۳. حسن خلق: امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند: «اخلاق خوب و مکارم اخلاق باعث علو و بلندمرتبه شدن شما می‌شود. مبادا اخلاق‌های پست و زشت از خودتان نشان دهید؛ چون این اخلاق‌های پست آدم شریف را پست می‌کند و مجد و بزرگی شما را نابود می‌کند.»

۴. گناه‌ستیزی: اگر کسی دنبال عزت است باید دشمن گناه باشد.

امام صادق (علیه‌السلام) نیز می‌فرمایند: «من قیمت نفس ارزشمند خودم را خداوند قرار دادم و تمام بندگان اگر جمع شوند، قیمت نفس مرا ندارند.»

نقطه مقابل ارتباط با خدا و اطاعت از او کفر است. اگر با خدا ارتباط نداشته باشیم و از او اطاعت نکنیم، با ابلیس یا طاغوت در ارتباطیم. 

ارتباط با خدا و اطاعت از او لازم است؛ اما کافی نیست. باید در مقابل خداوند ذلیل هم باشیم.

ریشه ذلت در برابر خداوند چیست؟ همه انسان‌ها نسبت به خداوند فقیرند و برای برآورده کردن نیازهایشان باید به خدا مراجعه کنند؛ زیرا فقط او غنی است. 

ذلت خود انسان و ذلت نفس او با هم تفاوت دارند. ذلت خود انسان در مقابل خلق است. این باعث تحقیر شدن می‌شود و قابل پذیرش نیست؛ اما اگر نفسمان ذلیل شود، یعنی در مقابل خداوند ذلیل شده‌ایم. 

پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرمایند: «ذلیل شدن در مقابل حق و برای حق به عزت نزدیک‌تر است از عزیز شدن برای باطل.»

قارون عزیز بود؛ اما باطل را گرفت و حق را ترک کرد و ذلیل شد.

خداوند در آیه ۱۳۹ سوره مبارکه نساء می‌فرماید: «کسانی از میان مؤمنین سراغ کفار می‌روند و آن‌ها را ولی خودشان قرار می‌دهند. آیا فکر می‌کنند از کفار می‌توانند به عزت برسند؟! قطعاً تمام عزت پیش خداست.»

در تعامل با خودمان چه نکاتی را رعایت کنیم تا عزیز شویم؟

• انقطاع از مظاهر دنیوی: امیرالمؤمنین (علیه السلام) می‌فرمایند: «اگر کسی از مواهب دنیا چشم بپوشد، عزیز می‌شود.» 

مصادیق مظاهر دنیوی: اگر می‌خواهیم عزیز شویم، باید از دنیا ببُریم. چگونه؟ با خشکاندن ریشه دو صفتِ طمع و حرص.

طمع یعنی چشم به دارایی کسانی داریم که دنیا دارند. حضرت امیر در حکمت ۲۲۶ نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «طمع‌کار در بند ذلت است.» 

حرص یعنی جلب ورای نیاز. آنچه نیاز داریم اگر کسب شد و دنبال بیش از آن بودیم، حرص است.

مظاهر دنیوی عزت ظاهری می‌آورند؛ اما ما به دنبال عزت به معنای تسلط بر قلوب و ارواح هستیم و این با مظاهر دنیوی به دست نمی‌آید.

راهکار بریدن از دنیا و پیدا کردن عزت در تعامل با خودمان، قناعت است. قناعت یعنی به نعمتی که خداوند برایمان مقدر کرده است راضی باشیم. 

طبق فرمایش امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) قناعت قطعاً آدم را عزیز می‌کند.

امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «درخواست زیاد و بی‌مورد از مردم باعث سلب عزت می‌شود، حیا را می‌برد و یأس از آنچه دست مردم است باعث عزت مؤمن در دینش می‌شود.»

• صبر:

سه نوع صبر داریم.

صبر بر طاعت: بر عبادتی که باید انجام دهیم صبر کنیم؛ مثل روزه در تابستان. 

صبر بر معصیت:به وسوسه‌های شیطان گوش نکنیم و صبر کنیم. 

صبر بر مصیبت: امام باقر (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «هرکس بر مصیبت صبر کند خداوند عزت به عزت او اضافه می‌کند و او را با محمد و اهل بیتش به بهشت خودش وارد می‌کند.»

همه این صبرها آدم را عزیز می‌کنند.

چرا مصداق اتم صبر اباعبدالله است؟ چون حداکثر مصیبت در حداقل زمان بر او وارد شد و او حداکثر صبر را به خرج داد. 

در صبر بر طاعت جهاد کرد. در صبر بر مصیبت تمام یاران و خانواده‌اش شهید شدند. در صبر بر معصیت ذلیل نشد و تن به بیعت نداد.