عزت دینی- جلسه هشتم- محرم ۱۴۰۵

 عزت دینی

 هیئت دهه سوم محرم- جلسه هشتم

مناجات‌خوان: کربلایی ابوالفضل عبداللهی

قاری: آقای محمدحسین عظیمی

سخنران: دکتر علی غلامی

مداح: حاج مصطفی مروانی

 زمان: سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۴۰۵

 مکان: فاطمیه بزرگ تهران 

 مباحث مطرح‌شده:

 رابطه عفو و عزت چیست؟ انواع عفو کدام است؟ مفهوم کامل جهاد چیست؟

🔹 عوامل ایجاد عزت در ارتباط با دیگران 

خداوند در آیه ۲۲ سوره مبارکه نور می‌فرماید: «کسانی که از نعمت و ثروت برخوردار هستند، باید در کمک به نیازمندان کوتاهی نکنند و اهل عفو و گذشت باشند تا مشمول رحمت الهی قرار گیرند؛ خداوند در آخرت نیز با بندگان، همان‌گونه رفتار می‌کند که آنان با مردم رفتار کرده‌اند.»

• تفاوت عفو و حلم: 

اگر انسان با عاملی روبه‌رو شود که می‌تواند موجب غضب او شود، اما پیش از خشمگین شدن خود را کنترل کند، «حلم» است؛ اما اگر غضب در او ایجاد شود و با وجود آن، از خطای طرف مقابل بگذرد، «عفو» است.

 آیا حلم نیز موجب عزت می‌شود؟ 

امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در حکمت ۱۱۳ نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «هیچ شرافتی مانند علم، انسان را شریف نمی‌کند؛ هیچ چیزی هم به اندازه حلم انسان را عزیز نمی‌کند و هیچ پشتیبانی محکم‌تر از مشورت وجود ندارد.»

• مراتب مقابله با غضب:

پس از مرحله حلم که پیش از غضب است، در برابر رذیله غضب سه مرحله مطرح می‌شود.

یک؛ کظم غیظ: امام صادق (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «هیچ بنده‌ای خشم خود را فرو نبرد، مگر آنکه خداوند در دنیا و آخرت بر عزت او بیفزاید.»

 دو؛ عفو: پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرمایند: «هرکس از انتقام بگذرد، خداوند در دنیا و آخرت به او عزت می‌بخشد.»

 سه؛ صفح: معنای صفح زدودن کینه از دل است. امام باقر (علیه‌السلام) می‌فرمایند: «سه خصلت است که خداوند به واسطه آن‌ها جز عزت به انسان نمی‌دهد؛ گذشت از کسی که به او ظلم کرده،

بخشش به کسی که او را محروم کرده و برقراری ارتباط با کسی که با او قطع رابطه کرده است.»

• اقسام عفو:

عفو بر دو گونه است.

یک؛ عفو، موجب رشد: عفوی که باعث اصلاح و رشد فرد مقابل می‌شود؛ انسان می‌بخشد تا طرف مقابل از این گذشت درس بگیرد و اصلاح شود.

دو؛ عفو، موجب انحراف: طبق روایات در سه مورد عفو نه‌تنها عزت نمی‌آورد، بلکه زیان‌بار است.

- هنگامی که عفو، زمینه ظلم بیشتر افراد پست را فراهم کند. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) در این رابطه می‌فرمایند: «عفو، انسان کریم را اصلاح می‌کند؛ اما انسان فرومایه را فاسد می‌سازد.»

- جایی که عفو، سبب گسترش ظلم و جرئت بیشتر ظالم شود.

- جایی که عفو، به مکتب و دین آسیب بزند و موجب سرکشی فرد در برابر دین و ارزش‌های الهی شود.

همان‌گونه که حضرت فاطمه (سلام‌الله‌علیها) از مسئله فدک صرف‌نظر نکردند. نه به این دلیل که بهره مالی آن برای ایشان اهمیت داشت، بلکه اگر در برابر آن ظلم سکوت می‌کردند، ظالم به همان ظلم اکتفا نمی‌کرد و هرگز متوجه زشتی عمل خود نمی‌شد.

• ارتباط عفو با عزت:

عزت آن است که انسان بر دل‌های مردم حکومت کند. دل‌ها در اختیار خداوند است و هم خداوند و هم بندگان صالح، عفو و گذشت را دوست دارند؛ از این رو، انسان‌ها به‌ صورت طبیعی نسبت به فرد اهل گذشت، محبت پیدا می‌کنند.

 • نقطه مقابل:

نقطه مقابل عفو، انتقام‌جویی است؛ زیرا انسان گمان می‌کند اگر انتقام نگیرد، ذلیل خواهد شد. این روحیه معمولاً از دو عامل ناشی می‌شود.

یک؛ میل فطری انسان به عزت و عزیز بود.

دو؛ تحریک توسط دیگران به انتقام‌جویی.

 • مفهوم جهاد:

جهاد سه معنا دارد که دو معنا ناقص و یک معنا کامل است.

 یک؛ مطلق تلاش: جهاد از ریشه «جهد» به معنای کوشش است. هر انسانی که در مسیر صحیح تلاش می‌کند، مجاهد است؛ حتی کسی که برای تأمین معاش خانواده خود تلاش می‌کند. این معنا صحیح است؛ اما کامل نیست.

دو؛ جهاد نظامی: اهمیت جهاد نظامی در حدی است که پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) می‌فرمایند: «کسی که بمیرد و خود را برای جهاد آماده نکرده باشد و آرزوی جهاد در دل نداشته باشد، به مرگ نفاق از دنیا رفته است.»؛ اما با وجود اهمیت بالای جهاد نظامی، این معنا نیز همه حقیقت جهاد نیست.

سه؛ معنای کامل جهاد: هر رفتاری که در آن مقابله با دشمن وجود داشته باشد، جهاد است؛ در عرصه‌های فرهنگی، نظامی، اعتقادی، اقتصادی یا هر عرصه دیگری. هرگاه برای خنثی کردن توطئه‌های دشمن تلاش کنیم، در حال جهاد هستیم.

• نقطه مقابل:

نقطه مقابل جهاد، عافیت‌طلبی و فرار از انجام وظیفه در راه خداست که نتیجه آن، ذلت خواهد بود.

• تبعیت از ولی:

در تشخیص عرصه‌های جهاد، ملاک تبعیت از ولی جامعه اسلامی است و آنچه ایشان به عنوان تکلیف و مسیر بیان می‌کنند، همان وظیفه ما خواهد بود.