صبر و استقامت- جلسه سوم- هیئت شب‌های ماه رمضان ۱۴۰۴

 صبر و استقامت 

 هیئت شب‌های ماه مبارک رمضان- جلسه سوم

سخنران: دکتر علی غلامی

 زمان: شب پانزدهم ماه مبارک رمضان ۱۴۴۷، چهارشنبه ۱۳ اسفند ۱۴۰۴

 تفاوت صبر و مفاهیم مشابه:

۱. حلم: به معنای بردباری است و در مقابل عامل درونی به کار می‌رود؛ ولی صبر غالباً در مقابل عامل بیرونی است.

۲. اِنظِلام: ظلم‌پذیری و سکوت در مقابل ظلم است؛ ولی صبر برخورد فعالانه و مقاومت است.

۳. تسلیم: واگذاری و رها کردن کار است؛ ولی صبر مقاومت و تحمل است و این صبر بدون اجر نیست.

 ابعاد صبر:

در حکمت ۳۱ نهج‌البلاغه، صبر هم در ابعاد ایجابی به کار رفته است و هم سلبی.

«الْإِیمَانُ عَلَى أَرْبَعِ دَعَائِمَ: عَلَى الصَّبْرِ وَ الْیَقِینِ وَ الْعَدْلِ وَ الْجِهَادِ وَ الصَّبْرُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ: عَلَى الشَّوْقِ وَ الشَّفَقِ وَ الزُّهْدِ وَ التَّرَقُّبِ»؛ ایمان بر چهار پایه است: صبر، یقین، عدل و جهاد 

و صبر بر چهار پایه است:

۱. شوق: هرکس شوق بهشت دارد، باید از شهوات دوری جوید.

۲. خوف: آن کس که خوف از آتش دوزخ دارد، از محرمات اجتناب کند.

۳. زهد: مصیبت‌ها را در دنیا ساده پندارد.

۴. تَرَقُب: کسی که مرگ را انتظار می‌کشد، در نیکی‌ها شتاب کند.

 صبر و استقامت در قرآن کریم:

۱. صبر و مشتقات آن، مجموعاً ۱۰۳ مرتبه در ۴۵ سوره قرآن کریم آمده است. 

۲. واژه استقامت در قرآن نیامده است؛ اما مشتقات آن ۴۷ مرتبه در قرآن کریم تکرار شده است.

 انواع صبر از مناظر مختلف:

از سه منظر صبر را بررسی می‌کنیم؛ متعلق صبر، صابر و حکم صبر.

۱. از منظر متعلق صبر:

رسول گرامی اسلام (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) ضمن بیان انواع صبر بر مصیبت، طاعت و معصیت، اجر هرکدام را در محضر خداوند متعال چنین تصریح می‌کنند:

۱. صبر بر مصیبت: خداوند ۳۰۰ درجه به شخص عطا می‌کند که فاصله هر درجه تا درجه دیگر به‌ اندازه زمین تا آسمان باشد.

۲. صبر بر طاعت: ۶۰۰ درجه به صابر عطا می‌شود؛ در حالی که فاصله هر درجه تا درجه دیگر به اندازه درون زمین تا عرش الهی است. 

۳. صبر بر معصیت: ۹۰۰ درجه که هر درجه تا درجه دیگر به اندازه درون زمین تا منتهای عرش الهی است.

• صبر بر مصیبت خود از چند منظر قابل بررسی است.

از منظر حیطه:

۱. فردی؛ مانند از دست دادن مال یا اطرافیان.

۲. اجتماعی؛ مانند قحطی یا نظیر حال حاضر ما در غم از دست دادن رهبرمان.

از منظر نوع:

۱. اختیاری؛ نظیر ورود به میدان جهاد خدا. ایمان نیز در این دسته قرار می‌گیرد: «وَمَا تَنقِمُ مِنَّا إِلَّا أَنْ آمَنَّا بِآیَاتِ رَبِّنَا لَمَّا جَاءَتْنَا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَتَوَفَّنَا مُسْلِمِینَ» (سوره مبارکه اعراف، آیه شریفه ۱۲۶) 

۲. اجباری؛ مانند از دست دادن اطرافیان یا بلایی طبیعی. البته انسان اگر در این موارد هم صبوری کند، خداوند اجرش را بدون پاسخ نمی‌گذارد: «إِنَّهُ مَن یَتَّقِ وَیَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ» (سوره مبارکه یوسف، آیه شریفه ۹۰)